Interview - Miriam Calleja Shaw

You have recently published a book called COVID-19and the Virus that Shook the World. It provides a sobering look at virus infections and pandemics, with particular emphasis on the COVID-19 strain. Presently, the cases have diminished in Europe but the spread has moved elsewhere. However, how safe is ‘safe’ at the moment?
With the way things are evolving with the ’new’ coronavirus, it’s very difficult to answer this question. The WHO just last weekend warned that the worst may be yet to come. We are certainly witnessing an atrocious amount of deaths and illness in the US. We don’t yet know with certainty which factors are affecting the progression of the pandemic. Indeed we don’t even know about all the symptoms that appear with COVID-19 infection. The relative ‘safety’ is different for everyone, depending on the state of their immunity and certain other factors. For a person with average health who isn’t too old, the danger of getting severely ill may be low – but we need to think of …

Intervista - Rita Saliba


Ftit jiem ilu ħareġ il-ktieb tiegħek Mittkelma, mitt storja ta’ mitt kelma l-waħda. Fl-2018 ippubblikajt Fuq Widnejn Torox u stejjer żbukkati oħra, kitbiet ta’ mhux iktar minn mitejn kelma. X’jaffaxxinak fil-flash fiction? X’inhuma l-isfidi li tikteb daqshekk fil-qosor?

Din l-avventura bdiet ma’ inizjattiva għal paġna ta’ stejjer qosra fuq facebook, Għidli Mitejn – stejjer ta’ 200 kelma, li nemmen li jidħlu tajjeb ma’ dawn iż-żminijiet ta’ social media u stejjer għaddejjin minn quddiem għajnejna donnhom f’leħħa. Ippruvajt l-ewwel storja … it-tieni … ġiet idea għat-tielet waħda u nista’ ngħid li dan il-ġeneru rebaħni. Ippjanajt l-istejjer daqslikieku qed nikteb stejjer aktar fit-tul; b’bidu b’saħħtu, x’ġara u tmiem adattat. Il-karattri ridthom jiġbdu l-interess tal-qarrej. Kelli nekonomizza fl-ammont ta’ kliem. Kull kelma saret għandha skop. Fejn hu possibbli ridt nuża kelma waħda biex niddeskrivi sitwazzjoni. Ma kinitx daqstant faċli li nwassal storja kompluta u li tinftiehem, imma dan il-ġeneru żgur servieni ta’ dixxiplina u għenni nimmatura fil-kitba.

Is-sena l-oħra ħriġt O.B.E., rumanz li, apparti affarijiet oħra, jittratta kif għal xi nies il-passat huwa madmad li jġorru magħhom il-ħin kollu. Din hija tema li nsibuha f’xogħlijiet oħra tiegħek, pereżempju f’Il-Kulur tal-Lellux. Inti, bħala kittieba, x’inhu li ‘ġġib miegħek’ meta tpoġġi bilqiegħda biex tikteb? Hemm xi esperjenza jew persuna li huma prominenti fil-ħajja letterarja tiegħek?

O.B.E. - Midsea Books
Naħseb li kull kittieb jiġi b’file kbir miegħu ta’ esperjenzi li ġemma’ tul is-snin, kemm jekk inhuma esperjenzi personali, kif ukoll dawk letterarji jew ideat miġbura minn karattri li setgħu daħlu f’ħajtu. Kultant tkun data li toħodna lura nfittxu x’seta’ ġara, fejn konna dak iż-żmien u tinduna li fil-wiċċ jitla’ ħafna aktar milli tkun qed tfittex. Quddiemek jgħaddu episodji li mingħalik tkun dfint, biżgħat li taħseb li tkun irbaħt. F’dawn iż-żewġ rumanzi xprunajt il-paranormal. Meta kont għadni l-iskola kont kurjuża għal fenomeni li ftit hawn spjegazzjoni għalihom. Studjajt ix-xjenzi, fejn is-soluzzjoni tiġi donnha formula lesta, jew element jirrelata ma’ element ieħor u joħloq riżultat. Imma l-paranormal minn dejjem affaxxinani u mal-mogħdija taż-żmien jiġru ħwejjeġ li ftit tista’ ssib spjegazzjoni għalihom bħal koinċidenza ta’ data jew sempliċiment fatt li tkun qed taħseb f’persuna u ftit tal-ħin wara taħbat magħha. Ġieli nistaqsi, ‘Jistgħu jkunu fenomeni naturali li l-bniedem mhux qed ikun sensittiv biżżejjed għalihom?’ jew, ‘Sirna wisq aljenati biex ninnotaw x’qed jiġri madwarna?’
Adattajt żewġ rumanzi storiċi: Imħabba u Mibegħda ta’ Ġużè Bonnici u Meta nħaraq it-Teatru u San Ġwann ta’ Ġużè Galea. Tista’ tispjegalna ftit fiex kien jikkonsisti dan l-adattament, u kif ħassejtek meta ġejt biex ‘tagħġen’ ix-xogħol ta’ dawn iż-żewġ ġganti tal-letteratura Maltija?

Imħabba u Mibegħda - BDL Books
Meta ġejt avviċinata biex nagħmel adattament tar-rumanzi klassiċi, ngħid id-dritt, inħsadt. Kif għedt int, dawn iż-żewġ awturi huma ġganti tal-letteratura. Ġejt fdata b’biċċa responsabbiltà kbira, iżda ħassejt ukoll il-bżonn li dan ix-xogħol letterarju għandu jitwassal lit-tfal u adolexxenti tagħna, b’mod li jkunu jistgħu japprezzaw ir-rumanzi klassiċi tal-epoka. Niftakarni għand in-nanna nisma’ siltiet minn uħud minn dawn ir-rumanzi fuq is-sett tar-Rediffusion. Dak il-ħin kien jieqaf kollox, ma kienx permess logħob jew storbju. Kont naffaxxina ruħi nisma’ l-lingwa u t-ton li kien juża l-qarrej biex janima r-rakkont aktar mir-rumanz innifsu. Aktar ’il quddiem qrajt jien stess rumanzi klassiċi. Għoġbitni l-kelma mirquma fihom, l-espressjonijiet idjomatiċi u l-mod kif ir-rakkont jitrawwam fi sfond storiku. Niftakarni nerġa’ naqra kliem mirqum li jolqotni. Jien u naqrahom mill-ġdid qabel bdejt naħdem fuqhom, sibt li ma tilfu xejn mill-maġija li kellhom fuqi lura fiż-żmien. Reġgħu ħaduni f’waqtiet fil-pajsaġġ Malti deskritt sal-iċken dettall, żmien il-ħolm. Iżda jien u naqra ma stajtx ma nistaqsix lili nnifsi, kemm għadha relevanti dit-tip ta’ narrattiva fiż-żminijiet tal-lum; jekk hix se tiġi apprezzata. Żammejt f’moħħi meta nkitbu, il-mod ta’ kif ġie rrakkontat ir-rumanz, u għal liema udjenza nkitbu. Bla dubju kemm Bonnici kif ukoll Galea ma kellhomx f’moħħhom kotba għat-tfal meta kitbu dawn ir-rumanzi, għaldaqstant kelli nadatta ħafna mit-test biex ikunu jistgħu jinqraw minn qarrejja żgħar. Sibt termini li ftit għadhom jintużaw fid-dinja tal-lum jew jekk jintużaw jista’ jkun li bidlu t-tifsira. Jien u naqra dawn il-klassiċi nnotajt kemm kienet tintuża repetizzjoni, jista’ jkun biex l-awturi jerġgħu jġibu lill-qarrej magħhom jew ifakkruhom f’episodji aktar ’il quddiem fir-rakkont. Għalkemm f’idejja kelli rumanz ibbażat fuq l-istorja, xorta ħassejt li għandi nagħmel ir-riċerka, naqra materjal storiku. Fejn stajt żort postijiet imsemmijin fir-rakkont biex nidħol fl-atmosfera. Ma kienx dejjem possibbli, l-aktar fl-ambjent rurali li ġie rrakkontat dwaru fir-rumanz. Iżda postijiet bħal palazzi u toroq fil-Belt għadhom hemm. Użajt metodi oħra biex infakkar lill-qarrej f’dak li diġà ġara mingħajr ma nuża frażijiet repetittivi. Ktibt b’mod li l-kitba tkun mexxejja u mhix imtaqqla b’dettalji żejda. Fuq kollox żammejt f’moħħi l-udjenza għal min se nikteb.

MittKelma - Midsea BooksInti waħda mill-iktar awturi prolifiċi li għandna f’Malta u jkollok diversi pubblikazzjonijiet fis-sena, kemm għat-tfal u kemm għall-kbar. X’inhu li l-iktar jimmotivak biex tikteb?

Naħseb aktar inħoss il-“bżonn” li nikteb, li nirrakkonta ġrajja, ninterpretaha fi kliem. Imma bla dubju l-akbar motivazzjoni tiġi mill-qarrejja, meta jikkomunikawli messaġġ pożittiv u nkoraġġanti.

Bħala kittieba tal-finzjoni, kemm iżżommha f’moħħok l-udjenza tiegħek inti u tikteb? Tikkundizzjonak fl-istil u/jew fil-kontenut?

Bla dubju l-udjenza għal min se nikteb se tikkondizzjonali kemm l-istil ta’ kitba kif ukoll il-kontenut. U ħafna drabi nsir parti minn dik l-udjenza, naħseb bl-istess mod li kieku nidħol fiż-żarbun tagħhom, għandi l-istess età u tlajt fl-istess ambjent li ġejjin minnu huma.

Fuq Widnejn Torox - BDL BooksBħalissa hawn bosta kotba bil-Malti li huma traduzzjonijiet. Taħseb li din hija xi ħaġa tajba, u għaliex?

Bħalissa fis-suq qed insibu kotba tradotti għall-Malti li qed jiftħulna orizzonti ġodda. Bis-saħħa tagħhom qed nifhmu d-diversità fil-kulturi madwarna. Jista’ jagħti l-każ li bis-saħħa tagħhom qed jiżdied l-għarfien għal ġeneri oħra ta’ letteratura u b’hekk qed tgħani aktar id-dinja tal-ktieb Malti.

Għandek xi passatempi li tixtieq taqsam magħna?

Passatempi għandi bosta, sakemm jippermettili l-ħin. Inħobb ħafna l-għawm fis-Sajf u l-mixjiet twal fil-kampanja fix-Xitwa. Fid-dar inħobb il-kura tal-pjanti, li kważi nqishom bħala pets. Għandi wkoll għal qalbi t-tpinġija u l-pittura. Anżi meta ma nkunx qed nikteb ħafna drabi nkun qed inpinġi.

Tirrikkmandalna ktieb jew film jew diska? Għalfejn għażilt din/dan?

Film li ma niddejjaqx nara aktar minn darba huwa, La Vita è Bella, għall-mod kif sitwazzjoni ta’ biża’ u l-orrur f’kamp tal-konċentrament nbidlet għal logħba maġika f’għajnejn tifel. Fih elementi ta’ kompliċità, battuti umoristiċi u profondi fis-sempliċità tagħhom li qed iseħħu f’ambjent traġiku. Il-patos u l-innoċenza jinħassu sa tmiem il-film. Fuq kollox għandu mużika mill-isbaħ.

Biex nagħlqu: x’inhi l-isbaħ ħaġa li qatt qallek xi ħadd?

Forsi aktar nista’ nikkwota kumment li nkiteb dwari, li nirreferi għalih f’mumenti meta naħbat se naqta’ qalbi nibda nikteb, “Rita Saliba taf tikteb!”
----------
Jekk tixtieq tixtri l-kotba ta' Rita tista' ssibhom minn hawn:

KOTBA GĦAT-TFAL U GĦALL-ADOLEXXENTI
Bella Berger (Klabb Kotba Maltin)
Il-Buffu l-Mistħi (Horizons)
Imħabba u Mibegħda (adatt.) (Klabb Kotba Maltin)
Inżul ix-Xemx (Merlin Publishers)
Kevin u Qatraxita (Klabb Kotba Maltin)
Il-Kulur tal-Lellux (BDL Publishing)
Meta nħaraq it-Teatru (adatt.) (Klabb Kotba Maltin)
Il-Misteru tad-Dniefel tal-Ġebel (trad.) (Merlin Publishers)
Il-Misteru tal-Labirint (trad.) (Merlin Publishers)
San Ġwann (adatt.) (Klabb Kotba Maltin)
Weraq tal-Fidda (Horizons)

KOTBA GĦALL-KBAR
Damask (Horizons)
Ħjut (Horizons)
Mitt Kelma (Klabb Kotba Maltin)
O.B.E. (Klabb Kotba Maltin)
Satin (Horizons)


Comments